Hukukta umut hakkı nedir? Tanımı, süresi ve uygulama alanları
Umut hakkı, ömür boyu hapse mahkum edilen kişilere bir gün özgürlüğe kavuşma ihtimali tanınmasını öngörüyor. AİHM içtihatlarına dayanan bu hakla ilgili tanımı, süresi ve uygulama alanları merak ediliyor.
Ömür boyu hapis cezasına mahkum edilen kişilerin belirli bir süre sonra tahliye edilme ihtimalinin bulunup bulunmaması, "umut hakkı" kavramı çerçevesinde değerlendiriliyor. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarıyla şekillenen "umut hakkı", hükümlülerin tamamen umutsuz bırakılmaması gerektiğini savunurken, Türk hukukunda bazı suçlar için bu kapı tamamen kapalı tutuluyor.
UMUT HAKKI NEDİR, KİMLERİ KAPSIYOR?
Umut hakkı, ömür boyu hapis cezasına mahkûm edilen bir kişinin hayatının sonuna kadar cezaevinde kalacağının kesin olmaması anlamına geliyor. Başka bir ifadeyle hükümlünün, belirli şartlar gerçekleştiğinde bir gün serbest bırakılabileceğini bilme hakkı.
SÜRE SINIRI VAR MI?
Umut hakkı kapsamında net bir süre belirtilmiş değil. AİHM, bu konuda takdiri devletlere bırakıyor. Ancak verilen hapis cezasının fiilen "ömür boyu" ve gözden geçirilemez olmaması gerektiğini vurguluyor.
UMUT HAKKI NASIL UYGULANIR?
Umut hakkı, ömür boyu hapis cezası kesinleşmiş hükümlüler için söz konusu. Uygulamada bu hak, belirli bir süre sonra cezanın idari ya da yargısal bir makam tarafından yeniden değerlendirilmesi şeklinde ortaya çıkıyor. Değerlendirme yapılırken hükümlünün cezaevindeki davranışları, iyi halli olup olmadığı, yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği ve topluma uyum sağlayıp sağlayamayacağı gibi kriterler dikkate alınıyor.
UMUT HAKKINDAN KİMLER YARARLANABİLİR?
Umut hakkı kapsamında değerlendirme yapılabilmesi için şu şartlar aranır:
Belirli infaz süresinin tamamlanması: Hükümlünün, aldığı ceza türüne göre kanunda öngörülen süreyi cezaevinde geçirmiş olması gerekir.
İyi halli olma: Hükümlünün disiplin cezası almamış olması, cezaevi kurallarına uyması, eğitim ve rehabilitasyon faaliyetlerine katılması dikkate alınır.
Topluma uyum değerlendirmesi: Hükümlünün yeniden suç işleme riskinin bulunup bulunmadığı ve topluma uyum sağlayıp sağlayamayacağı incelenir.
