En düşük emekli maaşı sistemi değişiyor! 5 kalemde köklü yenilik masada

Türkiye'nin ekonomi programı kapsamında emeklilik sisteminde devrim niteliğinde değişiklikler için düğmeye basıldı. A Haber'e katılan Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş, emekli maaşlarındaki dengesizliğin giderileceğini ve "en düşük emekli maaşı" uygulamasının yerini hane gelirine dayalı yeni bir sisteme bırakacağını açıkladı.

EMEKLİLİK SİSTEMİNDE SİL BAŞTAN DÖNEMİ

Karakaş, milyonlarca emekliyi yakından ilgilendiren yeni düzenlemeyle sosyal yardımların tek elde toplanacağını ve nakdi desteklerin ihtiyaç odaklı olarak verileceğini vurguladı.

EMEKLİ MAAŞLARINDAKİ ORAN FARKI MERCEK ALTINDA

Ocak ayında yapılan zamların ardından SSK, Bağ-Kur ve memur emeklileri arasındaki maaş farklılıkları tartışma yaratmıştı. A Haber'e değerlendirmelerde bulunan Karakaş, "Ocak ayında memur emeklilerine %18.60, SSK ve Bağ-Kur emeklilerine ise %12.19 oranında zam yapılması hem AK Parti nezdinde hem de milletvekilleri düzeyinde kafa karışıklığına yol açtı. 'Neden farklı maaş alıyoruz?' serzenişleri üzerine Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, emekliler arasındaki maaş adaletini sağlamak için çalışmalar başlattı" dedi.

5434 VE 5510 SAYILI KANUNLARDA YENİ DÜZENLEME SİNYALİ

Emeklilik sistemindeki çok başlılık ve geçmiş yargı kararlarının birleştirilme çabalarını değerlendiren Karakaş, A Haber'e açıklamasında şunları söyledi:

"Aslında hükümet sosyal güvenlik reformu döneminde tüm emeklileri ortak paydada birleştirmeye çalıştı ancak Anayasa Mahkemesi'nin 5434 sayılı kanuna tabi memurlar için verdiği karar bunu engelledi.

Şimdi ise 5510 sayılı kanun kapsamında, yani 2008 Ekim sonrası sigortalılar için yeni bir düzenleme gündemde. 2024 yılındaki eşitleme örneğinde olduğu gibi, tüm emekliler benzer katsayılarla değerlendirilecek."

EN DÜŞÜK EMEKLİ MAAŞI UYGULAMASI TARİH OLUYOR

Hükümetin 2019'da başlattığı ve 5 milyon kişiyi kapsayan en düşük emekli maaşı uygulamasında yol ayrımına gelindi. Karakaş, A Haber'e yaptığı değerlendirmede, "Taban maaş uygulaması artık kaldırılıyor. Bunun yerine, belediyelerin, vakıfların ve diğer kurumların yardımları tek bir sistem altında toplanacak" ifadelerini kullandı.

HANE GELİRİ MODELİ GELİYOR

Yeni sistemde standart ödeme yerine, emeklinin yaşam koşulları ve hane halkı gelirine dayalı bir model üzerinde çalışılıyor. Karakaş, A Haber izleyicilerine şunları aktardı:

"Ayni yardımlar kaldırılıp, nakdi ve gelir odaklı bir sistem kurulması gündemde. Emeklinin evi var mı, çocuklarının eğitim ihtiyacı var mı gibi kriterlere göre devlet desteği sağlanacak. Artık az primle emekli olan ancak geliri iyi olanla, gerçekten ihtiyaç sahibi olan hane bazlı olarak ayırt edilecek."

Faruk Erdem emekli maaşını hesaplama yönteminin karmaşıklığına dikkat çekerek mevcut sistemde 1999 öncesi, 1999-2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç ayrı kategoride aylık bağlama oranlarının olduğunu aktardı.

Bu hesaplamaların içine bir de büyüme hızı ile enflasyonda eklenince ortaya anlaşılması daha da güç bir tablonun çıktığını ifade etti. Erdem'e göre bu yapı, "çok çalışanın daha düşük maaş alabileceği" algısını besliyor ve kayıt dışı çalışmayı teşvik ediyor.

GÜNCELLEME KATSAYISI NEDEN SABİTLENMELİ?

Her yıl emeklilik dönemine göre maaşların değişmesi, uzun süredir tartışma konusu. Erdem'in ikinci sorun olarak tanımladığı, enflasyon ve büyüme oranlarındaki farklılıklar nedeniyle bir yıl emekli olan daha yüksek maaş alırken, bir sonraki yıl emekli olan daha düşük maaşla karşılaşabiliyor.

Erdem, bu dalgalanmanın önüne geçilmesi için güncelleme katsayısının sabitlenmesi gerektiğini belirtti.

PRİM GÜN SAYISI İLE MAAŞ ARASINDAKİ BAĞLANTI

Bir diğer önemli başlık ise prim gün sayısı. Mevcut sistemde 5 bin günle emekli olanla 9–10 bin gün çalışan arasında, gün sayısına bağlı anlamlı bir maaş farkı oluşmuyor. Maaşlar ağırlıklı olarak yatırılan prim tutarına göre hesaplanıyor.

Erdem, sistemin çalışmayı teşvik edecek şekilde düzenlenmesi gerektiğini ifade etti:

"Üçüncü sorun yüksek prim. Yani 7.000 gün, 10.000 gün, 9.000 gün çalışanla 5.000 gün, 6.000 gün çalışan arasında bu gün açısından maaş olarak bir fark olmuyor. Yani maaşlar sadece yatırılan prim miktarı üzerinden hesaplanıyor. Dolayısıyla çok günün de maaş hesaplamasına mutlaka katılması lazım. "

Faruk Erdem, fazla gün çalışmanın mutlaka maaşa yansıması gerektiğini vurguladı. Bu yaklaşımın Orta Vadeli Program'a da girdiğini hatırlatan Erdem, uzun süre çalışanların emeklilikte bunun karşılığını almasının hedeflendiğini söyledi.

EN DÜŞÜK EMEKLİ MAAŞI UYGULAMASI

2019'da başlayan en düşük emekli maaşı uygulamasının düşük maaş alanlar açısından olumlu olduğunu belirten Erdem, şunları dile getirdi:

"Dördüncü sorun da en düşük emekli maaşı belirleme. En düşük emekli maaşı belirleme işi 2019'da başladı ve bence çok faydalı da oldu çünkü çok düşük maaş alanlara bir katkı yapılıyor. Diyelim ki en düşük 20.000 lira oldu ama senin gerçek maaşın 15.000 lira. Sana 20.000 lira ödeniyor. Benim de gerçek maaşım 21.000 lira ya da 22.000 lira. Dolayısıyla seninle benim aramda hiçbir fark kalmamış oluyor. "

BAĞ-KUR VE SSK ARASINDAKİ FARKIN KALDIRILMASI

Sosyal Güvenlik Kurumu çatısı altında birleşmeye rağmen norm birliğinin sağlanamadığını belirten Erdem, bu konuda da düzenleme gerektiğini söyledi:

"Beşinci sorun ise Bağkur, SSK farkının ortadan kaldırılması. 2008'de Sosyal Güvenlik Kurumu diye bir kurum kuruldu. Bütün SSK, Bağkur, emekli sandığı bu kurum çatısı altında toplandı ama norm birliği sağlanamadı. Mesela kimi 9.000 günle emekli oluyor kimisiyse 5.000 günle oluyor gibi. Dolayısıyla burada da adaletin sağlanması lazım."

TEMMUZ AYI İŞARET EDİLDİ

Erdem, tüm bu başlıklar için bir komisyon kurulduğunu ve çalışmaların sürdüğünü ifade etti. Düzenlemelerin temmuz ayında netleşmesini beklediğini belirten Erdem, sistemde daha adil ve teşvik edici bir yapının hedeflendiğini söyledi.