Bilim insanları uyardı: Ruhsal hastalıklar tek başına ortaya çıkmıyor

Psychiatric Genomics Consortium'un Çapraz Bozukluklar Çalışma Grubu tarafından yürütülen araştırmada, 6 milyondan fazla kişinin genetik verileri analiz edildi. Bu verilerin yaklaşık 1 milyonunu çocukluk ya da yetişkinlik döneminde psikiyatrik tanı almış bireyler oluştururken, 5 milyon kişi ise kontrol grubu olarak çalışmaya dahil edildi.

Virginia Commonwealth Üniversitesi'nden Prof. Dr. Kenneth Kendler ve Harvard Tıp Fakültesi'nden Prof. Dr. Jordan Smoller'ın eş başkanlığını yaptığı ekip, 14 farklı psikiyatrik bozukluğun genetik altyapısını birlikte ele aldı. Amaç, bu hastalıklar arasında ortak olan genetik riskleri net biçimde ortaya koymaktı.

PSİKİYATRİK TANILAR NEDEN ÇOĞU ZAMAN TEK BAŞINA GELMİYOR?

Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri, psikiyatrik hastalıkların nadiren tek başına görülmesi oldu. Uzmanlara göre, bir ruhsal bozukluk tanısı alan bireylerin büyük bölümü yaşamlarının ilerleyen dönemlerinde en az bir ek tanı daha alıyor.

Bu durum yalnızca çevresel faktörlerle açıklanmıyor. Çalışma, kalıtsal genetik risklerin bu çoklu tanı sürecinde belirleyici bir rol oynadığını gösteriyor. Araştırmacılar, birçok bozukluğun aynı genetik zemin üzerinde şekillendiğini ortaya koydu.

BEŞ ANA GENETİK HASTALIK GRUBU TANIMLANDI

Yapılan istatistiksel analizler sonucunda, 14 psikiyatrik bozukluk genetik benzerliklerine göre beş ana grupta toplandı:

Kompulsif bozukluklar: Obsesif kompulsif bozukluk ve anoreksiya nervoza bu grupta öne çıkarken, Tourette ve bazı anksiyete bozuklukları daha zayıf genetik bağlar gösterdi.

İçselleştirme bozuklukları: Majör depresyon, anksiyete bozuklukları ve travma sonrası stres bozukluğu bu grubu oluşturdu.

Nörogelişimsel bozukluklar: Otizm spektrum bozukluğu ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu genetik olarak yakın bulundu.

Şizofreni ve bipolar bozukluk: Bu iki hastalık, güçlü genetik örtüşme nedeniyle ayrı bir grup olarak değerlendirildi.

Madde kullanım bozuklukları: Alkol, nikotin, esrar ve opioid kullanım bozuklukları aynı genetik aile içinde yer aldı.

EN YÜKSEK GENETİK ÖRTÜŞME DEPRESYON VE ANKSİYETEDE

Araştırmaya göre, majör depresyon, anksiyete bozuklukları ve travma sonrası stres bozukluğu genetik açıdan neredeyse iç içe geçmiş durumda. Bilim insanları, bu üç hastalıkta genetik riskin yaklaşık yüzde 90'ının ortak olduğunu tahmin ediyor.

Şizofreni ve bipolar bozukluk arasında ise genetik benzerlik oranı yüzde 66 seviyesinde. Bu bulgular, klinikte sıkça gözlemlenen tanı geçişlerini ve eş tanıları daha anlaşılır hale getiriyor.

BEYİN HÜCRELERİ DÜZEYİNDE ORTAKLIKLAR

Çalışma yalnızca genetik benzerlikleri değil, bu genlerin beyinde nasıl ve nerede etkili olduğunu da inceledi. Sonuçlara göre, genetik örtüşmesi yüksek olan bozukluklar, benzer beyin hücre tiplerini etkiliyor.

Örneğin, içselleştirme bozukluklarında merkezi sinir sisteminde önemli rol oynayan oligodendrositlerle ilişkili genler öne çıkarken; şizofreni ve bipolar bozuklukta uyarıcı nöronlarla bağlantılı genlerin daha baskın olduğu görüldü.

TANI VE TEDAVİ YAKLAŞIMLARI DEĞİŞEBİLİR

Uzmanlar, bu bulguların psikiyatrik hastalıkların sınıflandırılmasında ve tedavi stratejilerinde önemli değişikliklere kapı aralayabileceğini belirtiyor. Genetik temelli bu yaklaşım, birlikte görülen hastalıklar için ortak tedavi yöntemlerinin geliştirilmesini de mümkün kılabilir.

Prof. Dr. Kendler, psikiyatrinin hala kesin laboratuvar testlerinden yoksun olduğuna dikkat çekerek, genetik çalışmaların bu boşluğu doldurabilecek güçlü bir araç sunduğunu vurguluyor.

RUH SAĞLIĞINA BİLİMSEL BİR YOL HARİTASI

Araştırmacılar, bu bulguların psikiyatri alanında bozuklukların nasıl tanımlandığına güçlü bir bilimsel temel sağladığını ve sıklıkla birlikte görülen durumları tedavi etmeye yönelik yeni tedavilerin geliştirilmesi ya da mevcut tedavilerin yeniden kullanılması için yol gösterici olabileceğini söylüyor.

"Bu çalışmanın bir parçası olmaktan büyük gurur duyuyorum," diyen Kendler sözlerini şöyle tamamladı:

"Bu çalışma, bilimsel zorluklarla birlikte mücadele ettiğimizde, hem alanımız hem de ruhsal hastalıklarla mücadele eden insanlar için çok daha fazlasını kazanabileceğimizi gerçekten gösteriyor."