4 Şubat ne günü? Dünya Kanser Günü anlam ve önemi nedir?

Her yıl 4 Şubat'ta anılan Dünya Kanser Günü, kanser konusunda toplumsal bilinci artırmayı, hastalıkla mücadelede eğitim ve farkındalık çalışmalarını güçlendirmeyi ve hem bireyleri hem de devletleri harekete geçirmeyi amaçlayan küresel bir farkındalık günüdür.

Bu özel günün temel hedefi, önlenebilir kanser vakalarına bağlı milyonlarca ölümün önüne geçilmesine katkı sağlamaktır. Dünya Kanser Günü yalnızca bir günle sınırlı kalmayan, yıl boyunca sürecek eylem ve bilinçlendirme çalışmalarının başlangıcı olarak kabul edilmektedir.

KANSER RİSKİNİ ARTIRAN TEMEL FAKTÖRLER

Bilimsel veriler, kanser vakalarının önemli bir bölümünün yaşam tarzı ve çevresel faktörlerle bağlantılı olduğunu göstermektedir. Tütün kullanımı, fazla kilo ve obezite, meyve-sebze tüketiminin yetersiz olması, fiziksel aktivite eksikliği ve alkol kullanımı başlıca risk faktörleri arasında yer almaktadır.

Günümüzde kanser vakalarının yaklaşık üçte birinin, risk faktörlerinden uzak durulması ve bilimsel olarak kanıtlanmış korunma yöntemlerinin uygulanmasıyla önlenebileceği bilinmektedir. Ayrıca erken tanı ve doğru tedavi ile birçok kanser türünde iyileşme ihtimalinin yüksek olduğu da vurgulanmaktadır.

KANSERİN DÜNYA VE TÜRKİYE'DEKİ GÖRÜLME SIKLIĞI

Kanser, hem dünyada hem de Türkiye'de ölüm nedenleri arasında ikinci sırada bulunmaktadır. Veriler, yaklaşık her 6 ölümden birinin kanser kaynaklı olduğunu göstermektedir. Dünya genelinde her yıl yaklaşık 19,9 milyon kişiye kanser tanısı konulurken, 9,7 milyon kişi kanser nedeniyle yaşamını yitirmektedir.

Mevcut eğilimlerin devam etmesi halinde 2040 yılında yeni vaka sayısının 30 milyona ulaşması beklenmektedir.

En sık görülen kanser türleri arasında akciğer, meme, kolorektal, prostat ve mide kanserleri yer almaktadır. Türkiye'de de benzer bir tablo görülmekte olup, bir yıl içinde yaklaşık 223 bin kişiye kanser tanısı konulduğu bildirilmektedir. Erkeklerde görülme sıklığı kadınlara göre daha yüksek olup, yaş ilerledikçe risk artmaktadır.

ULUSLARARASI KURULUŞLARIN ÖNERDİĞİ KORUNMA YÖNTEMLERİ

Uluslararası sağlık kuruluşları, kanserden korunmak için bireylerin bazı risk faktörlerinden uzak durmasını önermektedir. Tütün ürünlerinden kaçınmak, sağlıklı kilo aralığını korumak, dengeli beslenmek, düzenli fiziksel aktivite yapmak, alkol tüketimini sınırlamak bu önlemler arasında yer almaktadır. Ayrıca HPV enfeksiyonu, hepatit gibi enfeksiyonlardan korunmak, zararlı radyasyon maruziyetini azaltmak, hava kirliliği ve iç mekan dumanına maruziyeti en aza indirmek de kanser riskini azaltmada önemli görülmektedir.

KANSERDE ERKEN TANININ ÖNEMİ

Kanser türlerine göre tanı ve tarama yöntemleri değişiklik göstermektedir. Dünya Sağlık Örgütü, meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanserlerinde erken teşhise yönelik toplum tabanlı tarama programlarının uygulanmasını önermektedir. Bu çalışmaların bütüncül kanser kontrol programlarının parçası olması gerektiği vurgulanmaktadır.

TÜRKİYE'DE UYGULANAN ULUSAL KANSER TARAMA PROGRAMI

Türkiye'de 2008 yılından bu yana yürütülen Ulusal Kanser Kontrol Programı kapsamında kayıt, önleme, tarama ve tedavi çalışmaları birlikte yürütülmektedir. Program kapsamında meme, kalın bağırsak ve rahim ağzı kanserleri için toplum temelli tarama hizmetleri sunulmaktadır.

Tarama hizmetleri birinci basamak sağlık kuruluşları ile ikinci ve üçüncü basamak sağlık kuruluşlarında gerçekleştirilmektedir. Ayrıca kırsal ve dezavantajlı bölgelerde mobil tarama araçları ile hizmet verilmektedir.

Program kapsamında:

Meme kanseri için 40-69 yaş arası kadınlara yılda bir klinik muayene, iki yılda bir mamografi yapılmaktadır.

Rahim ağzı kanseri için 30-65 yaş arası kadınlara beş yılda bir HPV-DNA testi uygulanmaktadır.

Kalın bağırsak kanseri için 50-70 yaş arası kadın ve erkeklere iki yılda bir gaitada gizli kan testi ve 10 yılda bir kolonoskopi önerilmektedir.

Tarama sonucunda şüpheli bulgu saptanan kişiler ileri tetkik ve tedavi için üst basamak sağlık kuruluşlarına yönlendirilmektedir.

ÜCRETSİZ TARAMA HİZMETLERİ NERELERDE YAPILIYOR?

Türkiye genelinde kanser taramaları; Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM), İlçe Sağlık Müdürlükleri, Toplum Sağlığı Merkezleri, Sağlıklı Hayat Merkezleri ve Aile Sağlığı Merkezlerinde ücretsiz olarak yapılabilmektedir. Ayrıca 81 ilde kanser farkındalık çalışmaları sürdürülmektedir.

TOPLUMSAL MÜCADELEDE BİLİNÇ VE ÖNLEME GÜCÜ

Uzmanlar, kanserle mücadelede en güçlü silahın bilinçli toplum olduğunu vurgulamaktadır. Risk faktörlerinin farkında olmak, düzenli taramalara katılmak ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarını sürdürmek, gelecekte kanserin oluşturacağı toplumsal yükü azaltmada kritik rol oynamaktadır. Dünya Kanser Günü de bu bilincin yaygınlaşmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.