Neden MİT tercih edildi? 2. Dünya Savaşı sonrası en büyük rehine takası! Perde arkası ortaya çıktı | İşte detaylar

Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) arabulucuğunda ABD dahil 7 ülke ile Rusya arasında rehine takası gerçekleştirildi.

Operasyon, 2. Dünya Savaşı sonrası en büyük takas olarak tarihe geçti. Sabah Gazetesi yazarı Okan Müderrisoğlu tarihi takasın perde arkasını köşesine taşıdı. İşte detaylar...

Milli İstihbarat Teşkilatı'nın (MİT) dünyaya parmak ısırtan çalışması, aylar öncesinden titizlikle hazırlandı. Takasın gerçekleştiği anları, ABD Başkanı J. Biden canlı yayında dakika dakika izledi. Teşkilatın, "Güvenlik, Disiplin, Gizlilik, Sorumluluk" ilkeleri üzerine bina ettiği takas sürecinde tüm detaylar düşünüldü ve operasyon mükemmel şekilde sonuçlandı.

İLK TEMAS

Takas diplomasisi ABD, Rusya ve Almanya'nın Türkiye'den yardım istemesiyle başladı. Türkiye'nin Rusya- Ukrayna savaşında sergilediği yapıcı tutum, bu iki ülke arasında başarıyla sonuçlanan takas operasyonuna ev sahipliği yapması, Ankara seçeneğini ön plana çıkardı.

İlgili ülkelerin servisleri ile iki ay boyunca İstanbul ve Ankara'da iki üst düzey toplantı gerçekleştirildi. Tarafların teklifi netleşince Başkan Recep Tayyip Erdoğan'ın onayı ile MİT harekete geçti.

NEDEN MİT TERCİH EDİLDİ?

Takas konusunda Rusya da ABD de Türkiye'de olmasını kabul etti. Bunun birinci nedeni Türk istihbarat teşkilatına duyulan "güven" olarak açıklandı. Hatta, "Amerikalılar başları sıkışınca müttefik olarak Türkiye'yi hatırlıyorlar" yorumu da yapıldı. MİT'ten katkı istenmesinin ikinci nedeni ise "yüksek disiplini" oldu.

Üçüncü faktör olarak, "mutlak gizliliğe riayet" ve dördüncü olarak da "sorumluluk duygusu" ön plana çıktı. ABD ve Rusya'ya, "Siz açıklama yapana kadar biz bir paylaşım yapmayacağız" garantisi de verildi.

BİDEN İÇİN ÖZEL RİCA
Takas operasyonu öncesinde ABD'den ilginç bir talep geldi. ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan, Teşkilat Başkanı İbrahim Kalın'ı aradı. Sullivan, takas sürecinin Türkiye saatiyle 17.00'de başlamasını rica etti.

ABD Başkanı Biden'ın değiş tokuşu canlı olarak izlemek istediğini belirtti. Aslında farklı ülkelerden getirilen tutuklu ve hükümlüleri taşıyan uçakların bazıları Ankara'ya inmek üzereydi. Buna rağmen, etkili zaman yönetimi uygulandı.

Takası dakika dakika izleyen Başkan Biden önce basın toplantısı yaptı, ardından teşekkür için Başkan Erdoğan'ı aradı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de teşekkür mesajı yolladı.

UÇAKLAR BİRBİRİ ARDINA İNDİ

Takas için Esenboğa Havalimanı'nın olağan yolcu trafiğinden ve gözlerden uzak bir köşesi belirlendi. Alanda, hayatın olağan akışını kesecek veya sivillerin dikkati çekecek bir faaliyet izlenimi verilmedi.

MİT'in koordinesinde önce Slovenya'dan gelen ilk uçağın tekeri piste değdi. Sırasıyla Norveç, Rusya, Almanya ve ABD'den gelen uçakların da alana inmesi ile ilk aşama tamamlandı.

İkinci aşamada rehinelerin sorunsuz ve emniyetli şekilde karşılıklı olarak uçaklara aktarılmasına geçildi. Operasyon boyunca takası yapılacak 26 kişinin güvenliği ön planda tutuldu.

ÖZEL ODALAR HAZIRLANDI

Takas için Esenboğa Havalimanı'nda özel odalar hazırlandı. Gizliliğin önemi nedeniyle rehineleri sağlık kontrolünden geçiren ekip de MİT personeli idi. Takasın bir kısmı bizzat uçaktan uçağa, bir kısmı ise özel odalarda gerçekleşti.

Önce Rusya'nın teslim alacağı 10 kişinin, ardından Rusların teslim edeceği 16 kişinin uçaktan intikali sağlandı. 10 kişi Moskova'ya dönecek Rus uçağına, 3 kişi Washington'a dönecek ABD uçağına, 13 kişi de Almanya uçağına aktarıldı

TAM ANLAMIYLA İSTİHBARAT DİPLOMASİSİ GERÇEKLEŞTİ

Takas sırasında, MİT'in devreye girmesi ile çözüme bağlanan bir pürüz de yaşandı. Takasa konu isimler arasında yıllardır görülmemiş olanlar da vardı.

Teslim alınan kişilerin gerçekten istenen isimler olduğunun belirlenmesi için taraf ülkelerin görevlileri bir araya getirildi. Yüz yüze görüşme ile teyitler alındı.

Rusya'dan hapishane kıyafetiyle getirilenler için Amerikalılar özel kıyafet hazırlamıştı. Kıyafet değiştirme ve özgürlüğe kavuşma anı özel odada bulunanların gözlerinin yaşarmasına neden oldu.

Takasla gelenler, bir cezaevinden çıkarılıp özel uçağa bindirildiği için başlarına ne geleceğinden habersizdiler. Yeni kıyafetlerini giydikleri sırada Ankara'da olduklarını ve ülkelerine döneceklerini öğrendiklerinde ise hem hayatlarının şokunu hem de en mutlu anını yaşadılar.

TAKAS OPERASYONUNDA ÖNE ÇIKAN İSİMLER

Operasyonda takas edilenler arasında The Wall Street Journal (WSJ) muhabiri Evan Gershkovich, ABD'li eski Deniz Piyadesi Paul Whelan, Almanya vatandaşı paralı asker Rico Krieger, Rus muhalif İlya Yaşin, Rusya Federal Güvenlik Servisi (FSB) subayı Vadim Krasikov öne çıktı.

Bu isimlerden 2022'de ABD'nin WSJ gazetesinin Moskova ofisinde muhabir olarak görev yapmaya başlayan Gershkovich, Mart 2023'te Moskova'nın yaklaşık 1600 kilometre doğusundaki Yekaterinburg şehrinde casusluk yaptığı şüphesiyle gözaltına alındı. Rusya Federal Güvenlik Servisi (FSB), ABD vatandaşı Gershkovich'in, bir Rus tank fabrikasından "gizli bilgi" toplamak üzere ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) için çalışmakla suçlandı. Bir yıldan fazla süren mahkeme sonunda Gershkovich, temmuzda casusluktan suçlu bulunarak 16 yıl hapis cezası aldı.

Gershkovich, Soğuk Savaş'ın bitmesinden bu yana Rusya'da casusluk suçundan mahkum edilen ilk ABD'li gazeteci oldu.

EN UZUN SÜRE HAPİSTE YATAN İSİM

ABD eski deniz piyadesi Paul Whelan da ülkede gizli bilgi topladığı gerekçesiyle casuslukla suçlandı ve Aralık 2018'de gözaltına alındı. Rus mahkemesi tarafından Haziran 2020'de 16 yıl hapis cezasına çarptırılan Whelan, takas anlaşmasıyla serbest bırakılanlar arasında en uzun süre hapiste yatan kişi oldu.

Rusya'da muhalif siyasi faaliyetleriyle tanınan İlya Yaşin de ülkede düzenlenen çok sayıda gösteride yer almış ve kısa süreli hapis cezalarına çarptırılmıştı. Rusya Adalet Bakanlığı, yurt dışından ödeme aldığı gerekçesiyle Yaşin'i 2022'de yabancı ajan listesine ekledi. Rus ordusu hakkında internet üzerinden asılsız iddialarda bulunduğu gerekçesiyle aynı yıl gözaltına alınan ve 8,5 yıl hapis cezasına çarptırılan Yaşin, Rusya'da aşırılıkçılıktan tutuklu bulunduğu hapishanede hayatını kaybeden Rus muhalif Aleksey Navalnıy'ın yardımcılarından birisi olarak da tanınıyordu.

İTİRAF ETTİ

Takas edilen isimlerden 1993 doğumlu Alman vatandaşı paralı savaşçı Rico Krieger ise geçen yıl Belarus'a turist olarak geldiğini ve Ukrayna istihbaratının yönlendirmesiyle Belarus'ta sabotaj eylemleri düzenlediğini, ülkedeki askeri tesislerin fotoğraflarını çektiğini itiraf etmişti. 24 Haziran'da idam cezasına mahkum edilen Krieger hakkında Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko tarafından af kararı çıkarılmıştı.

Almanya'da Gürcistan vatandaşı Zelimhan Hangoşhvili'yi öldürmekle suçlanan Vadim Krasikov da müebbet hapse çarptırılmıştı. Rusya Federal Güvenlik Servisi (FSB) çalışanı olduğu iddia edilen Krasikov, Aralık 2021'den bu yana hapisteydi.