İstanbul'un su sorununu Başkan Erdoğan çözdü! 90’ların çamurlu yollarından Melen’in berrak sularına

İstanbul bir zamanlar susuzluktan kırılıyor, megakent adeta bir "megaköy" manzarası sergiliyordu. Musluklardan su yerine çamur aktığı, çöplerin dağ olduğu 90'lı yılların karanlık tablosu, Recep Tayyip Erdoğan'ın 1994 yılında Büyükşehir Belediye Başkanı seçilmesiyle tarihe gömüldü.

"Şafak Harekâtı" ile dağlar delindi, 189 kilometre öteden Melen'in suları İstanbul'a getirildi. İşte yolsuzluklarla anılan İSKİ'den, asrın projeleriyle suya kavuşan İstanbul'un o devasa değişim hikayesi...

BİDONLU İSTANBUL: SHP DÖNEMİ VE SEFALET

Takvimler 90'lı yılların başını gösterdiğinde Türkiye'nin kalbi İstanbul, yönetilemez bir hale gelmişti. SHP yönetimindeki kentte, Genel Başkan Murat Karayalçın ve Belediye Başkanı Nurettin Sözen'in idaresi altında İstanbullular temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamaz durumdaydı.

Musluklardan suyun akmadığı o günlerde, vatandaşlar ellerinde bidonlarla sokaklarda su tankerlerinin yolunu gözlüyordu. Çaresizliğini dile getiren bir vatandaş, "Çok susuzuz ya. Yıkanamıyoruz bile doğru dürüst evde" ifadelerini kullanırken; bir başka İstanbullu ise akan suyun kirini, "Sular lağım gibi akıyor, sapsarı zaten" sözleriyle aktardı. Haftalarca su verilmeyen mahallelerde kadınlar çeşme başlarında kuyruğa girerken, o dönemin tanıkları, "Su satış istasyonlarında petrol satar gibi su satılırdı. Evler tamamen bidon ev olmuştu" şeklinde o günleri özetledi.

YOLSUZLUK PENÇESİNDE BİR KENT: İSKİ SKANDALI

İstanbul susuzluktan ve beraberinde gelen sıtma gibi salgın hastalıklardan kırılırken, kamuoyu dönemin İSKİ Genel Müdürü Ergun Göknel'in yolsuzluk dosyalarıyla çalkalanıyordu. İSKİ'nin tam 1,5 milyar dolar borç batığında olduğu o günlerde, su sorunu yerini büyük bir skandala bırakmıştı. Dönemin tanıkları süreci, "O kadar çok yolsuzluk vardı ki anlatmak mümkün değil. Hatta o dönem 'suyu çözen başbakan olur' diyorlardı" ifadeleriyle dile getirdi. İstanbullular gündüz belediye binası önünde, gece ise mahallelerinde bu yönetim anlayışına karşı isyan bayrağını açmıştı.

1994 DEVRİMİ: BAŞKAN ERDOĞAN VE VEYSEL EROĞLU EL ELE

27 Mart 1994 seçimleri İstanbul için bir dönüm noktası oldu. Recep Tayyip Erdoğan'ın Büyükşehir Belediye Başkanı seçilmesiyle birlikte megakentte yeni bir dönem başladı. Erdoğan, vakit kaybetmeden kolları sıvayarak o dönem akademisyen olan Prof. Dr. Veysel Eroğlu'nu İSKİ'nin başına atadı.

Hedef netti, İstanbulluyu yeniden suyla buluşturmak. Veysel Eroğlu yapılan çalışmaları, "Önce kayıpları azaltmak için dünyanın en büyük altyapı seferberliğini yaptık. Yılda 1100 kilometre boru hattı döşedik. Su kaçağını yüzde 65'lerden yüzde 20'lere kadar indirdik" sözleriyle aktardı. Borçlar ödendi, haneler suya kavuştu.

DAĞLAR DELİNDİ, KITALAR SUYLA BİRLEŞTİ

Istrancalar'da inşa edilen 7 barajın ardından gözler daha büyük bir projeye, Yeşilçay ve Melen projelerine çevrildi. Yeşilçay Sistemi, 31 Mayıs 2003'te dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından hizmete alınarak kente nefes aldırdı. Ancak asıl büyük hamle Melen Projesi ile geldi. "Şafak Harekâtı" adı verilen seferberlikle Melen regülatörünün inşaatı hızla tamamlandı.

2007 yılındaki büyük kuraklık kapıya dayandığında, merhum Kadir Topbaş'ın "Hocam bizi kurtar" çağrısıyla Melen suyu Ömerli Barajı'na akıtıldı. Veysel Eroğlu o kritik eşiği, "Melen olmasaydı, Kasım 2007'den itibaren İstanbul'da su yoktu" ifadeleriyle vurguladı. Cumhuriyet tarihinin en büyük içme suyu projesi olan Melen ile Asya ve Avrupa kıtaları denizin 135 metre altından, 5 bin 551 metrelik dev tünelle birbirine bağlandı.

GELECEK VİZYONU

Melen Projesi bugün İstanbul'un toplam su ihtiyacının yüzde 50'sinden fazlasını karşılıyor. Düzce Belediye Başkanı Dr. Faruk Özlü, "Melen suyunun miktarı konusunda bir sorun yok ancak suyun kalitesi noktasında ciddi bir sorun var" diyerek, Melen Çayı'na lağım karışması tehlikesine karşı uyarılarda bulundu.

Özlü, İSKİ'nin atık su arıtma tesisleri konusundaki çalışmalarının yavaşlığına dikkat çekerek, "İSKİ'nin bu tesisleri bir an önce tamamlamasını arzu ediyoruz" ifadelerini kullandı. Geçtiğimiz yıl İstanbul'a Melen ve Yeşilçay'dan tam 568 milyon metreküp su çekildiğini belirten uzmanlar, megakentin 2070 yılına kadar susuz kalmaması için yerel yönetimlerin yeni projelerde yavaşlamaması ve vatandaşın tasarruf bilinciyle hareket etmesi gerektiğini hatırlatıyor.